نظریه داده بنیاد، یک روش شناسی پژوهش می باشد که عمدتا مرتبط با تحقیقات کیفی است. این روش شناسی در سال ۱۹۶۷ توسط بارنی گلیسر و آنسلم استراوس ارائه شد. بنا به نظر این دو پژوهشگر، نظریه داده بنیاد روش شناسی نوآورانه ای را بنیان می نهد که به کشف نظریه از داده ها کمک شایانی می کند (Glaser & Strauss, 1967, p. 1). بر این اساس در نظریه داده بنیاد، پژوهشگر دیگر بر آزمودن فرضیه های برگرفته از چارچوب های نظری موجود تمرکز نمی کند، بلکه نظریه نوینی را توسعه می دهد که بر پایه داده های تجربی جمع آوری شده استوار است.

نظریه داده بنیاد شامل چندین عنصر روش شناسی منحصر به فرد همچون تحلیل تطبیقی پایدار و نمونه گیری نظری می باشد که آن را از دیگر روش شناسی های پژوهشی متمایز می کند. بر اساس این نظریه، جمع آوری و تحلیل داده ها اثر متقابلی بر هم دارند و بایستی به صورت همزمان انجام گیرند (Lyons & Coyle, 2007, p. 68). بنابراین استفاده از این روش منحصر به فرد می تواند کمی دشوار باشد. این دشواری می تواند بخاطر این باشد که ادبیات موجود بایستی کجا و چگونه در یک مطالعه بر مبنای نظریه داده بنیاد به کار گرفته شود. در تحقیق با این روش، چالشی وجود دارد که آیا باید پیشینه تحقیق و نظریه های علمی مرتبط با پدیده های مورد بررسی، مطالعه شود یا خیر؟ اگر پاسخ آری است مروز این مطالب باید در چه مرحله ای از تحقیق انجام پذیرد؟ در پاسخ به این چالش دیدگاه های گوناگونی مطرح شده است که مهم ترین آن ها را می توان در اختلاف نظر بنیانگذاران این روش جستجو کرد.

از نظریه داده بنیاد از همان زمان معرفی، تعاریف و تفاسیر گوناگونی ارائه شده است. در زمان پیدایش نظریه، گلیسر و استراوس از خوانندگان خود دعوت کردند که از استراتژی های نظریه داده بنیاد طبق نیاز و نیز برداشت خود استفاده کنند. با این حال از دهه ۱۹۹۰ گلیسر که از وجود تفسیرهای گوناگون در روش شناسی اظهار ناخرسندی می کرد راه خود را از استراوس جدا کرد. این جدایی، سردرگمی و عدم اطمینان را در پژوهشگرانی که از این روش شناسی استفاده یا آن را مطالعه می کردند بیشتر می نمود. Glaser and Holton (2007) تفاوت های میان نظریه داده بنیاد و تحلیل کیفی داده ها را برشمردند.

Morse (2006) عنوان کرد که معرفی هرگونه روش شناسی تحقیق در عرصه عمومی باعث می گردد که، به شکلی متفاوت از آن چه در ذهن بنیان گذارانش بوده به کار گرفته شود. با وجود افزایش روزافزون کاربرد نظریه داده بنیاد در میان رشته های مختلف، پژوهشگری به نام Dey (1999) ادعا می کند که نمی توان آن را یک مفهوم و روش شناسی یکپارچه دانست.

منابع:

Dey, I. (1999). Grounding grounded theory: Guidelines for qualitative inquiry: Academic Press.

Glaser, B. G., & Holton, J. (2007). Remodeling grounded theory. Historical Social Research/Historische Sozialforschung. Supplement, 47-68.

Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Piscataway. NJ: Transaction.

Lyons, E., & Coyle, A. (2007). Analysing qualitative data in psychology: Sage.

Morse, J. M. (2006). The politics of developing research methods. Qualitative health research, 16(1), 3-4.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *